Zekat Nedir?

Süleymaniye Camii, İstanbul

Elhamdulillâhi Rabbil âlemin Vessalâtü vesselâmü alâ Rasûlinâ Muhammedin ve alâ âlihî ve eshâbihi ecmeîn.
Bismillâhirrâhmânirrahîm
Her hayrın ve şerrin yegane yaratıcısı kendisinden başka İlah olmayan Allahu Tealadır. O’nun eşi ve benzeri ve dengi yoktur. Herkese kuvvet ve hayat veren O’dur.  

Allahu Teala Kur’an-ı Kerim’de (mealen):
– “Namazınızı dosdoğru kılın, zekatı verin”
diye emretmektedir.
– “Sadakalar (zekâtlar) Allah’tan bir farz olarak ancak, yoksullara, düşkünlere, (zekât toplayan) memurlara, gönülleri (İslâm’a) ısındırılacak olanlara, (hürriyetlerini satın almaya çalışan) kölelere, borçlulara, Allah yolunda çalışıp cihad edenlere, yolcuya mahsustur. Allah pek iyi bilendir, hikmet sahibidir.
(Tevbe-60)
Zekatla ilgili Kur’an’da bir çok Ayeti Kerime vardır. Peygamber efendimiz de (s.a.v.) zekat hususunda:
“Mallarınızı zekatla koruyunuz, hastalarınızı sadaka ile tedavi ediniz, bela dalgalarını yalvarışlarınızla karşılayınız.” diye buyurdular.

ZEKATIN FARZ OLMASININ ŞARTLARI:

 1-  Zekatı kimler vermelidir:

a- Zekat vercek kimse müslüman olmalı,

b- Akıllı olmalı, erginlik çağında olmalı,

c- Hür olmalıdır.

d- Bu şartlara haiz  birinin borçlarından, asıl ihtiyacından fazla, hakikatan veya hükmen artıcı bulunan nisab miktarı bir malın üzerinden tam bir yıl geçmiş olması durumunda, o kimseye malının 40’ta birini zekat olarak vermesi farzdır.

Hakikatan çoğalanlar; hayvanlar veya ticaret malı.

Hükmen Çoğalanlar; kadınların takıları veya bir kenarda duran paralardır.

e- Zekat borcu zekata engel değildir

f- Zekat verilecek malın asıl ihtiyaçtan fazla olması lazımdır.

Asıl ihtiyaçlar: Mükellef olduğu kimselerle  oturulan ev, giyilen elbiseler, ev eşyaları, binek, kullandığı silah, Dini kitablar, Sanaat aletleri, Geçimini sağlayan şeyler .

 2- Şu mallar zekata tabi değildir: Zekat verecek kişinin oturduğu evi, bineği, kullandığı silahı, dini kitabları, sanat aletleri, geçimini sağlayan şeyler.

 3-  Nisab miktarına malik kimse:  O  mala tam sahib olmalıdır. İstediğinde onu kullanabilmelidir.

4- Gayrimüslime, zekât da, sadaka da verilmez: (Zimmi, İslam devleti uyruğunda olan, gayrimüslim vatandaş demektir.) Zimmi varken, zimmiye zekât hariç, fitre, kefaret, nezir (adak) ve sadaka verilirdi. Bugün, dünyada zimmi yoktur.

 5- Zekât verilecek kimseyi araştırmak gerekir: Zan üzerine zekât verilmez. Zengine, ana baba, evlat gibi yakına veya Müslüman olmayana zekât vermek sahih değildir. Ancak zekât verecek kimseyi araştırarak zekâtını verdikten sonra, bunun zengin veya zekât verilmesi caiz olmayan biri olduğu anlaşılsa zararı olmaz. Yani zekâtı sahihtir. Araştırıp verdiği için tekrar vermek gerekmez.

  6- Zekâtta salih akrabayı tercih etmelidir:  Zekâtı, salih olan fakir akrabaya vermek daha sevabdır. Hadis-i şerifte, (Fakir akrabası varken, başkalarına verilen zekâtı, Allahü teâlâ kabul etmez) buyuruldu. Yani zekât borcundan kurtulursa da, zekâttan hâsıl olan büyük sevaba kavuşamaz.

  7- Fakire verilen altın, onu zengin edecek kadar fazla olmamalı. Borçsuz fakire nisap miktarı yani 96 gram altın veya daha çok zekât vermek, mekruh olur. 10 gr altın borcu varsa, 100 gr altını alması mekruh olmaz.

  8- Zekât verirken, zekât demek gerekmez, hediye dense de caizdir.

  9- Bir günlük yiyeceği olanın, zekât veya sadaka istemesi haramdır. Ancak, istemeden verilen sadakayı, zekâtı alması caizdir. Zekâtı mümkünse, salih olan muhtaçlara vermeli.

  10- Fakire zekât için altın verip, tekrar onu ucuza satın almak mekruhtur.

 11- Fakirdeki alacağını zekâta saymak caiz olmaz. Fakirde alacağı olan zengin, fakire borç senedini verip, (Alacağımı zekât olarak sana verdim. Sen de borcuna karşılık kabul et) dese, fakir de kabul etse, zengin zekâtını vermiş olmaz, çünkü zekât, borç senedi vermekle, razı olmakla verilmiş olmaz. Ancak mal teslim etmekle verilmiş olur. Bu zenginin, zekâtını fakire vermesi, fakirin de, aldıktan sonra, tekrar zengine geri vererek borcunu ödemesi gerekir.

12- Fakirde alacağı olan, fakirin, borcunu vereceğine güvenemiyorsa, güvendiği birini fakire gösterip, (Zekâtını almak ve borcunu ödemek için, bunu vekil yap) der. Zekâtı bu vekile verir. Vekil de, zengine geri vererek, fakirin borcunu öder. Böylece hem zekât verilmiş, hem de, fakirin borcu ödenmiş olur. (Dürr-i yekta, Mizan-ı kübra)

13- Ev kirasını ödeyemeyen fakir kiracıya,
mal sahibi, kirayı almadan bağışlasa, bu para zekât yerine geçmez, sadaka olur. (Redd-ül-muhtar)

SORU: Bir kimse, zengin birisinin fakir çocuğuna veya fakir hanımına yahut zenginin fakir babasına zekât verebilir mi?
CEVAP: Bir kimse, zekâtını zenginin küçük oğluna veremez; ama zenginin büyük çocuğuna, veya zenginin babasına fakirseler verebilir. (S. Ebediyye)
Not:
 Zengin bu yakınlarına bakmıyorsa bunlarada zekat verilebilr demektir.
Not: Burada büyük demek akıl baliğ olmuş demektir. Küçükse henüz akıl baliğ olmamış demektir.

ZEKAT NİSABI NASIL HESAPLANIR?

1-   Zekât nisabı; 20 miskal yani 96 gr altın veya bu değerde para veya ticaret eşyasıdır. Zekât nisabına malik olana zengin denir. Dinimize göre, erkekle hanımının mal varlığı ayrıdır. Birbirine eklenmez. Hangisi zengin ise, zekâtını o verir.
NOT: Zekatın nisabı; bazı alimlerin içtihadına göre, 80.18 gram altın, 561 gram gümüş karşılığı para olarak hesap edilir.

2- Alacaklar nisap hesabına katılır. Alacaklar tahsil edildikten sonra zekâtları verilir. Daha almadan da verilebilir. Borçlar, mevcut para veya maldan çıkarılır. Geri kalanın zekâtı verilir. On yıl sonra alınacak para, zekât nisabına dahil edilir. On yıl sonra ödenecek borç zekâttan düşülür.

3- Ticaret için olmayan evler, arsalar, vasıtalar, demirbaş eşyalar zekât nisabına katılmaz. Ticaret için alınan malların, altın, gümüş ve her çeşit paranın zekâtı verilir. Evin, arabanın zekâtı olmaz, fakat araba, ev ve arsa alıp satan, bunların zekâtını verir, çünkü bunların ticaretini yapmaktadır. Ev yaptırmak için arsa alan, bunun zekâtını vermez. (Dürer)

4- Altınla gümüş, ne niyetle saklanırsa saklansın ticaret eşyasıdır. Diğer para ve ticaret mallarıyla nisaba ulaşırsa zekâtı verilir.

5- Zekâta tâbi malların veya paranın, yıl içindeki azalıp çoğalmasına itibar edilmez. Nisaba malik olduktan bir yıl sonra, elde kalan mal, nisabı bulursa, kırkta biri zekât olarak verilir. Zekât, kârdan değil, mevcut paranın ve eldeki ticaret malının tamamından verilir.

6- Kaybolmuş, gasbedilmiş, saklanılan yeri unutulmuş mal ve inkâr olunan alacaklar, nisaba katılmaz ve ele geçerlerse, önceki yılların zekâtları verilmez. Senetli veya iki şahitli yahut itiraf olunan alacaklar, iflas edende ve fakirde de olsa nisaba katılır. Ele geçince, geçmiş yılların zekâtı da verilir.

7- Borçlu ve fakir olana, hanımı zekât verebilir. Bir hanım mehr-i müeccel olarak kocasından alacağı altınları zekât nisabına katar. Kadının altın ve gümüşten başka diğer ziynet eşyaları zekâta tâbi değildir. Pırlanta, elmas, zümrüt gibi ziynet eşyalarının zekâtı verilmez. Şâfiî’de ise, kadının altın ve gümüş de olsa ziynetlerinin zekâtı verilmez. (Hidaye)

8- Nisabın helak olması, sıfırlanması veya borçlanıp sıfırın altına düşmesi demektir.

9- Zekât, farz olduktan sonra verilir. Nisaba ulaşan, zengin olduğu tarihi, kameri aya göre bir yere yazar. Mesela, 3 Receb’de zengin olmuşsa, bir yıl sonra Receb’in 3’ü gelince yine nisap kadar parası ve ticaret malı varsa, zekâtını verir. Ramazan ayını beklemez. Günü gelmeden zekât vermekte de mahzur yoktur, çok iyi olur; hatta gelecek birkaç yılın zekâtını önceden vermek de caizdir. Zekâtını yanlış hesaplayıp, bir altın zekât vermesi gerekirken iki altın veren, bunu anlayınca, ikinci yıl vereceği zekâttan bu bir altını mahsup edebilir.

10- Çalışanların alacakları maaş ve ücretler, ellerine geçmeden önce nisap hesabına katılmaz, çünkü bunlar, hak edilmiş ücret ise de, hak edilen mal, ele geçmeden önce mülk olmaz. Maaşlardan kesilen yardım sandığı ve sigorta paraları zekât hesabına katılmaz. Yıllarca sonra birikmiş olarak ele geçince, yalnız ele geçen para, o senenin zekât nisabının hesabına katılır.

11- Hisse senetlerinin nâma [isme] ve hâmiline [taşıyana] yazılı olanları vardır. İsimsiz, hâmiline yazılı olanların devir kabiliyetleri vardır. Yani döviz gibi elden ele dolaşır. İstendiği zaman satılabilir. Bu senetler ticaret malı gibi, zekâtın hesap edildiği tarihteki piyasa değeri üzerinden nisaba dahil edilir. Nâma yazılı hisse senedi alan, sene sonunda, fabrikanın demirbaş mallarının haricindeki parasını zekât nisabına dahil eder.

12- Gölde yetiştirilen balıklar satılınca, bu para diğer zekâta tâbi mallarla beraber nisaba ulaşırsa zekâtı verilir. Birkaç ineği olup çok süt satan, ineklerin zekâtını vermez, fakat sene sonunda sütten elde ettiği para zekât nisabına dahil edilir.

13- Namaz kılmayan, oruç tutmayan bir Müslümanın da zekât vermesi gerekir. Borçsuz fakire nisap miktarı veya daha çok zekât vermek mekruhtur. Zekât verirken, zekât demek gerekmez. Hediye denilse de caizdir. Zekât, ticareti yapılan maldan veya aynı değerde altın olarak verilir.

ZEKAT KİMLERE VERİLİR:

1- Nisab miktarı malı olmayan fakire

2- Hiç bir şeye malik olmayan miskinlere

3- Zekat memurlarına

4- Borcundan fazla nisab miktarı malı olmayan borçlu kimselere

5- Memleketi ile bağlantı sağlayamayan yolda kalmış zengine

6- Hayır kurumlarına zekât verilmez. Müctehid imamların hiçbiri, (Hayır kurumlarına zekât verilir) dememiş ve bu konuda icma hâsıl olmuştur. Sonra gelen âlimlerin ve hele günümüzdeki türedilerin sözleri, icmayı bozamaz. Demek ki, bugün hakiki bir âlim bile çıksa, kurumlara zekât verilmesine fetva verse, icmayı bozamayacağı için fetvası geçersiz olur. Zaten hakiki âlim de, icmayı bozucu fetva vermez. Durum böyleyken, çeşitli kurumlar, zekât fonu diye bankaya bir hesap numarası açıyorlar yahut makbuzla para topluyorlar. Bu yolla verilen paralar zekât yerine geçmez.

Buralara zekât verebilmek için dinin emrine uydurulması gerekir. Dine hizmet eden, ilim talebesi yetiştiren yurtlar, Kur’an-ı kerim kursları, vakıflar ve başka hayır kurumları vardır. Öğrenci yurtlarına veya vakıflara zekât verebilmek için, bu kurumların bir yetkilisi, bir fakirden vekâlet alır. Fakir, kurumdaki yetkili şahsa vekâlet verirken, (Benim adıma zekât almaya ve aldığın zekâtı dilediğin yere vermeye seni vekil ettim) der. Yahut sadece (Seni zekât almaya umumi vekil ettim) demesi de kâfidir. O zaman vekil, aldığı zekâtı, talebelerin veya kurumun ihtiyaçlarına sarf edebilir. Böylece dine uyulmuş, zekât dine uygun olarak verilmiş olur.

7- Hadis-i şerifte, (İlim öğrenmekte olanın 40 yıllık nafakası olsa da, buna zekât vermek caizdir) buyuruldu. Din bilgilerini öğrenmekte ve öğretmekte olanlar yani işi, mesleği bu olanlar, zengin olsalar da, çalışıp kazanmaya vakitleri olmadığı için zekât alabilirler.

8- Babası zenginse, küçük çocuğuna zekât verilmez. Babası fakirse, fakir olan küçük çocuğa zekât verilir. Deliye de, fakirse zekât verilir. Çocuğa, deliye verilecek zekât, babasına veya velisine yahut vasisine verilir. Zenginin küçük oğluna, fakir olsa da zekât verilmez, ama zenginin büyük çocuğuna, zenginin  zenginin babasına fakirseler verilebilir. Burada büyük demek âkıl baliğ olmuş demektir. Küçük ise, henüz âkıl baliğ olmayana denir.

9- Peygamber efendimizin soyundan gelen seyyidlere ve şeriflere eskiden zekât verilmezdi. Günümüzde, bunlara da zekât verilir. (Dürr-i Yekta)

SORU: Bugünkü profesörlere ve üniversite öğrencilerine zengin de olsalar zekat verilir mi ?
CEVAP: Hayır. Ancak din ilmi tahsil eden ve din ilmi öğretenlere zekat vermek caizdir.

ZEKAT ve UŞUR  KONUSUNDA SORU VE CEVAPLAR:

Soru:
Alınacak maaşlar zekat nisabına katılır mı?
CEVAP: Memur ve işçilerin alacakları maaş ve ücretler, ellerine geçmeden önce nisap hesabına katılmaz.

Soru: İşten çıkarılanlara, ödenmeyen maaş ve tazminatlarına karşılık 3-4 ay sonrasına senet veriyorlar. Bu senetlerin, o gün geldiğinde ödenip ödenmeyeceği de kesin değil. Elinde böyle 3-4 milyarlık senedi olan bunu nisaba katar mı?
CEVAP: Çekler maaş gibi değildir. Bunlar nisap hesabına katılır. Elinde kurban kesecek kadar parası olan kurban keser. Zekat için de, paralar eline geçince zekatını verir. Şimdi de, zekatlarını verse mahzuru olmaz.

Soru: Paylaşılmamış miras malımız var. Nisaba dahil edilir mi?
CEVAP: Evet edilir.

Soru: Altın diş nisaba katılır mı?
CEVAP: Evet katılır.

Soru: Sonradan satmaya niyet edilen arsa zekat hesabına dahil edilir mi?
CEVAP: Edilmez.

Soru: Hanımına mehr borcu olan erkek, bu miktarı zekat nisabından düşer mi?
CEVAP: Evet. Kime borcu olursa olsun, borçlar çıkarılır.

Soru: 25-30 senelik vadeli taksitlerle alınan krediler zekat hesabında borç olarak düşülür mü?
CEVAP: Evet bütün taksitleri düşülür. 30 yıllık taksiti olsa da hepsi düşülür.

Soru: Bugün zekat günümdür. On gün sonra, hac için yatıracağım para, zekat nisabından düşülür mü?
CEVAP: Hayır.

Soru: Zekatı hesaplarken, verilecek kira da borç gibi düşülür mü?
CEVAP: O ay tahakkuk eden kira zekat nisabından düşülür, gelecek aylarınki düşülmez.

Soru: Devre mülk zekat nisabına girer mi?
CEVAP: Girmez.

Soru: Kirada iki veya üç evi olan zekât verir mi? Vermezse zekât alabilir mi?
CEVAP: Birden fazla ev zekat nisabına dahil edilmez, ama kurban nisabına dahil edilir. Kurban nisabına malik olanın da, zekât alması haram olur. (Redd-ül muhtar)

Soru: Kiradaki evlerimizin kira gelirlerinin zekatını nasıl vereceğiz?
CEVAP: Kira gelirinin diğer gelirlerden bir farkı yoktur. Mesela, bir yıllık kira gelirleri toplanarak hesap edilmez. Zekat verilmesi gereken gün, eldeki paraya bakılır, nisabı buluyorsa onun zekatı verilir.

Soru: Evimde gümüş şekerlik, gümüş ibrik, gümüş tabak gibi 12 kiloyu bulan gümüş kap var. 12 kg gümüş için ne kadar zekat vermek gerekir?
CEVAP: İşlenmemiş 12 kilo gümüş için, 300 gram gümüş veya bu değerde altın verilir. İşlenmişse, sanat ve işçilik değeri ile kaç liraysa, o değer üzerinden verilir. Mesela 12 kg gümüşün bugün kilosu 500 liradan 6 bin lira ediyorsa, işlenmiş olarak 10 bin liraysa, 6 bin üzerinden değil, 10 bin üzerinden zekatı verilir.

Soru: Altınımız ve paramız yok. Sadece yarım kilo gümüş eşyamız var. Ama piyasa değeri çok pahalı olup, nisabın üzerine çıkıyor. Zekatını vermemiz gerekir mi?
CEVAP: Gümüşün nisabı 672 gramdır. Değeri çok olsa da, ağırlık olarak nisabı bulmadığı için zekatı verilmez; çünkü gümüş ve altının zekatı ağırlık olarak ölçülür. Satıp parası elde olsa idi, nisabı geçtiği için zekat vermek gerekirdi.
Soru: Nisaba malik olunduğunda, yıl tamam olmadan ele geçenler diğerlerine katılıp zekatı verilebilir mi?
Evet.
Diğerlerine katılıp verilecek zekat miktarı hesab edilerek verilir.(Cami’ür-Rumuz 86. shf.)
Soru:
Yıl tamam olduktan sonra, ele geçenler nisaba ekelenip öncekilerle birlikte zekatı verilebilir mi?
CEVAP:
Hayır. O malların bir kameri yılı doldurması gerekmektedir.  (S.Ebediyye shf. 255)
SORU: 200 gram altını, 150 gr mehir borcu olan, zekat verir mi?
CEVAP: Hayır vermez.

Gümüş ve altın nisabı:
Soru: Gümüş nisabına göre zengin sayılan kimsenin, zekât alması caiz olur mu?
CEVAP: Caiz olur. 200 dirhem [672 gr] gümüş, 20 miskal [96 gr] altının değerinden aşağı olduğu müddetçe, zenginlikte altının nisabı esas alınır.
Ticaret malının zekâtı verilir
SORU:
Zeytin bahçesi olan bir bakkalım. Zeytinlerin uşrunu dün verdim. Kalan zeytini satıp parasıyla bakkaliye malzemesi aldım, satıyorum. Yarın zekât günümdür. Dükkândaki malların zekâtını yarın vereceğim. Uşrunu verdiğim zeytinlerden elde ettiğim paranın yine uşrunu veya zekâtını verecek miyim? Kitaplarda, uşru verilen mal satılıp paraya çevrilince veya ticaret malı olunca zekâtı verilir deniyor. Zeytinlerin uşrunu dün verdim. Şimdi, bir de yarın zekâtını vermek yanlış değil mi? Uşru verilen bir ürün, yıllarca elde kalsa zekâtı verilir mi? Bu ürünü satıp paraya çevirince para nisaba dâhil edilir mi?
CEVAP
Ticaret bir iştir, yalnız niyetle olmaz. Başlamak da gerekir. Ticareti terk etmekse, yalnız niyetle olur. Altın ve gümüş eşya ve kâğıt para, ne suretle ele geçerse geçsin, zekât malı olur. (S. Ebediyye)

Siz o parayı ticarette kullanıyorsunuz, zekâtını da vermeniz gerekir. Zaten paraya çevrilince ticaret malı oluyor. Nisabı bulmuşsa zekâtını vermek gerekiyor. Uşru verilen mal, satılıp paraya dönünce zekât malı yani ticaret malı oluyor. Malın vasfı değişiyor. Vasfı değişmeseydi, yıllarca kalsa zeytinin tekrar uşru verilmezdi. Ticaret malı olmadığı için zekâtı da olmazdı; ama şimdi vasfı değişti, zekâta tâbi oldu.

Kâfire namaz, zekât, oruç gibi hiç bir ibadet farz değildir. Kâfir Müslüman olunca iş değişir, namaz, oruç farz olur. Çünkü kâfir değişti, Müslüman oldu. Bunun gibi, nisabı buluyorsa zekât vermek de farz olur. Tersi de olabilir. Müslüman, kâfir olursa, artık ona hiç bir ibadet farz olmaz; çünkü eski özelliğini kaybetti.

Yabancı bir kız, yabancı erkeğe haramdır. Nikâh yapılınca helali olur; çünkü konumu değişti. Tersi de olur. Yani karı koca nikâhlıyken, boşandıkları an yabancı olurlar. Yine konumu değişmiş oldu.

İmam Fatiha okuyunca cemaatin âmin demesi sünnettir. İmamın sesi mikrofona verilince sesin özelliği değişiyor, âmin diyenlerin namazı bozuluyor. Mikrofon, ses enerjisini elektrik enerjisine dönüştürüyor, Hoparlör de, elektrik enerjisini ses enerjisine dönüştürüyor. Mikrofona, mikrofondan hoparlöre verilen ses, tıpa tıp sahibine benzese de farklı bir sestir. Meydana gelen yeni ses, konuşanın kendi sesi değildir. Elektrik tesiriyle hâsıl olan, mıknatıs kuvvetlerinin titrettiği demir levhanın, meydana getirdiği başka bir sestir. İşte başka bir sese âmin diyen cemaatin namazı bozulmuş oluyor.

Şarap haramdır, sirke haline dönüşürse helal olur. Çünkü vasfı değişip başka bir madde halini almıştır.

Domuz yağı sabun olursa, temiz olur, kullanılması caiz olur, çünkü vasıf değişerek ayrı bir madde haline geldi.

Netice: Uşru verilen mal, kırk yıl kalsa, uşru da zekâtı da verilmez; ama ticaret malı olursa veya satılıp paraya çevrilirse zekât malı olur. Bir gün sonra da zekât günü gelse zekâtını vermek gerekir.

Balın uşru
SORU:
Balın uşru verilirken, yapılan fenni tesisat ve diğer masraflar çıkarılır mı? Kaçta kaçı verilir?
CEVAP
Hiçbir masraf çıkarılmaz. Balın miktarı az olsa da, onda birini uşur olarak, zekât alması caiz olan bir veya birkaç fakire vermek farzdır.

Zengine Zekât Verilir mi?

SORU:
Bir cemaatın hocası, zengin de olsa her çeşit öğrenciye zekât verilebileceğini söyledi. Zekât fakirin hakkı değil mi? Zengine nasıl verilir? Öğrenci olmanın ayrıcalığı nedir?
CEVAP: Her çeşit öğrenciye zekât verilmez. Müslüman ve fakir olma şartı aranır.
Fakir olmayan öğrencilerden biri istisnadır. O da din ilmini öğrenen ve öğretenlerdir. Din kitaplarında şöyle bildiriliyor:
Din bilgilerini öğrenmekte ve öğretmekte olanlar da, zengin olsalar bile, çalışıp kazanmaya vakitleri olmadığı için zekât alabilirler. (Dürr-ül-muhtar)

İbni Abidin hazretleri Dürr-ül-muhtarın bu ifadesini açıklarken buyuruyor ki:
Cami-ul-fetava’da bildirilen hadis-i şerifte, (Din ilmi öğrenmekte olanın kırk yıllık nafakası olsa da, buna zekât vermek caizdir) buyuruldu.

Bir hadis-i şerifte de, şu zenginlerin de zekât alabileceği bildirilmiştir:
“Allah yolunda cihad eden, borçlu ve borcunu ödeyemeyen zengin, kendi memleketinde zengin olduğu halde, bulunduğu yerde parasız kalan ve çok alacağı varsa da, alamayıp muhtaç kalan Müslümanlar.” (Ebu Davud)

Şu Beş Zengin Müslüman Zekat Alabilir:
1- Allah yolunda cihad eden,
2- Zekat toplamakla görevli olan zekat memuru,
3- Borçlu ve borcunu ödeyemeyen zengin,
4- Kendi memleketinde zengin olduğu halde, bulunduğu yerde parasız kalan ve çok alacağı varsa da, alamayıp muhtaç kalan.
5- Fakir, aldığı zekatı zengine hediye ederse, zengin bunu alabilir.)
[Ebu Davud]

SORU:
Zekatı her fakire vermek uygun mu?
CEVAP: Malını israf edene, haramda kullanana zekat ve fitre vermek layık değildir. Verilirse sevabı az olur. Salih olmayan fakir müslümana da, zekat vermek sahihtir. Fakat salihleri tercih etmek çok sevaptır. Fâsıka zekat vermek, kıraç yere ekin ekmeye benzer, bire 3-5 alınabilir. Salihlere vermek ise, mümbit toprağa ekin ekmeye benzer. Sulak, verimli toprağa tohum atılırsa daha çok mahsul alınır.

Kâfir, her ibadet gibi zekat vermekle de mükellef değildir. Gayrı müslime zekat vermek caiz değildir. Resulullah sallallahü aleyhi ve sellem, Muaz bin Cebel hazretlerini Yemen’e gönderirken, zekatın, uşrun, kimlerden alınıp kimlere verileceğini bildirirken, (Müslüman zenginlerinden al, fakirlerine ver) buyurdu. (Buhari) Bu hadis-i şerifi açıklayan âlimler, zekatın müslüman zenginlerden alınacağını ve onların [müslümanların] fakirlerine verileceğini, gayrı müslime verilmeyeceğini bildirmişlerdir.

SORU: Akrabaya sadaka, zekât vermek çok sevab deniyor; ama benim akrabalarım fâsıktır. O parayla, içki içerler. Bunlara vermeyip, salihleri mi tercih etmeliyim?
CEVAP: Evet, salihleri tercih etmek gerekir. Salih akrabaları tercih etmekse, daha çok sevabdır. Hadis-i şerifte, (Fakir akrabası varken, başkalarına verilen zekatı, Allahü teâlâ kabul etmez) buyuruldu. Yani, zekât borcundan kurtulursa da, zekâttan hâsıl olan büyük sevaba kavuşamaz. (F. Bilgiler)

SORU: Gayrimüslime, sadaka veya zekât verilebilir mi?
CEVAP: Zimmi varken, zimmiye zekât hariç, fitre, kefaret, nezir [adak] ve sadaka verilirdi.. Bugün, dünyada zimmi yoktur. Yani, şimdi gayrimüslime, zekât da, sadaka da verilmez. [Zimmi, İslam devleti uyruğunda olan, gayrimüslim vatandaş demektir.]

SORU: Salih bir Müslümana, dinen fakir olup olmadığını sordum. Hesap etti. Nisaba ulaşmadığını, fakir olduğunu söyledi. Ben de zekatımı ona verdim. Aradan bir müddet geçtikten sonra, o kimse, ben yanlış hesap etmişim, dinen zenginmişim, verdiğin parayı da harcadım. Sen zekatını bir fakire ver dedi. Zekatımı tekrar bir fakire vermem gerekir mi?
CEVAP: Fakir mi, zengin mi diye, gerekli araştırmayı yaptığınız için, tekrar vermek gerekmez. Zekat verilebileceğini, soruşturup anlayarak, zekatını verdikten sonra, bunun zengin olduğu anlaşılsa, zararı olmaz; yani zekat kabul olur. Fıkıh kitaplarında deniyor ki:
Zekat verilecek olan kimse, fakir olduğunu, zekat alabileceğini söylemiş ise, bu kimsenin, zekat almaya hakkı olup olmadığını araştırmak gerekmez. Buna zekat verince, soruşturarak, araştırarak vermiş sayılır. (Nehr-ül-Faik)

Soru: Çocuğa ve deliye zekât verilir mi?
CEVAP: Babası zengin ise, çocuğa zekât verilmez. Babası fakir ise, fakir olan çocuğa zekât verilir. Deliye de fakir ise zekât verilir. Çocuğa, deliye verilecek zekât, babasına veya velisi olan akrabasına veya vasisine verilir. Zenginin küçük oğluna fakir olsa da zekât verilmez; ama büluğa ermiş oğlu fakir ise verilir. (S. Ebediyye)

Hayvanların Zekatı:

Soru: Saime hayvan dişi hayvan mıdır? Erkek hayvanların da zekâtı verilir mi?
CEVAP Saime, yılın yarıdan fazlasında kırda, çayırda parasız otlayan eti veya sütü için yetiştirilen erkek veya dişi hayvanlardır. Yalnız yünü için, yük taşımak için veya binmek için olursa, saime sınıfına girmez, zekâtı verilmez.

Saime Hayvanlar:
Soru:
Evde, evin bahçesinde beslenen hayvanların zekâtını vermek gerekir mi?
CEVAP Yılın yarıdan fazlasında, parasız çayırda otlayan hayvanlar, üretmek için, sütü için olursa, bunlara saime hayvan denir. Saime hayvan sayısı, nisabı bulursa, zekâtı verilir. Yün için, yük taşımak için, binmek için olursa, saime denilmez ve zekâtı verilmez. (Mevkufat)

Demek ki, parasız çayırda otlamayıp, evde besleniyorsa, üretmek veya eti ve sütü için de beslense yine zekâtı verilmez. Çift sürmek, yük taşımak, binmek için yetiştirilen hayvanların zekâtı olmaz.

Sığırın Zekâtı
Soru:
Sığırın zekâtı nasıldır, kaç sığır için kaç tane vermek gerekir?
CEVAP 30’dan az sığırı olan, bunların zekâtını vermez. 30 sığır için bir tane, bir yaşını aşmış erkek veya dişi buzağı verilir. 39’a kadar hep böyledir. 40’tan 59’a kadar sığırı olan, bir tane, iki yaşını bitirmiş, erkek veya dişi dana verir. 60’tan 69’a kadar sığır için, iki buzağı verilir. 70 sığır için, bir dana ile bir buzağı verilir. 70’ten sonra, her 10 tane için, böyle hesap edilir. Her 30 tane için bir buzağı, her 40 tane için bir dana artmaktadır. 80 olunca, iki dana artmaktadır. Manda zekâtı da sığır gibidir. (S. Ebediyye)

Deve Zekâtı:
Soru: Develerin zekâtı dişi deve olarak mı verilir?
CEVAP Beş devesi olan, bir koyun verir. 24’e kadar dört koyun verilir. 25’ten 35’e kadar olan deve için, iki yaşına girmiş bir yavru dişi deve verilir. 36’dan 45’e kadar, üç yaşına girmiş dişi deve yavrusu verilir. 46’dan 60’a kadar, yük vurulabilecek, dört yaşına girmiş dişi deve verilir. Bundan daha fazlası için de, yine belli sayılarda dişi deve verilir. (S. Ebediyye)

Koyun ve Keçi Zekâtı:
Soru:
Koyunun ve keçinin zekâtı ne kadar verilir?
CEVAP Koyunun nisabı 40 tanedir, 40’tan az koyunu olan, bunların zekâtını vermez. 40’tan 120’ye kadar koyunu olan, yalnız bir koyun verir. 121’den 200’e kadar koyun için, iki koyun verilir. 201’den 400’e kadar, üç koyun verilir. 400 için dört koyun, sonra her 100 koyun için bir koyun artar.

Koyun, keçi, erkek, dişi zekâtları hep böyledir. Bir yaşını doldurmayan kuzuların zekâtı verilmez, fakat koyunu da varsa, o zaman yavrular da hesaba katılır. Deve ve sığır yavruları da böyledir. Kuzu, hiçbir zaman zekât olarak verilmez. (S. Ebediyye)

At ve Eşek Zekâtı
Soru:
Atın ve merkebin zekâtı nasıl verilir?
CEVAP Erkek ve dişi atlar, bir arada ve çayırda, üretmek için beslenirse zekâtını vermek gerekir. Binmek ve yük için ise, zekâtları verilmez. Yalnız erkek atı [aygırı] olanın zekâtı olmaz, çünkü bunlar üremez. Ticaret niyetiyle beslenirse, ticaret malı zekâtı verilir. Ticaret için olmayan katır ve merkep, çok olsa da, zekâtları verilmez. (S. Ebediyye)

Atın nisabı yoktur. Her at için bir miskal [4,80 gram] altın verilir. İsterse, atların kıymetini hesaplar. Kıymetleri altın nisabını dolduruyorsa, kırkta biri kadar altın verir.

Dana ve Kuzu Zekâtı:

Soru: Bir kimsenin 50 tane kuzusu veya 40 tane buzağısı olsa, bunların zekâtını verir mi?
CEVAP Bir yaşını doldurmayan kuzuların ve iki yaşını doldurmayan danaların zekâtı verilmez, fakat koyunlar ve sığırlar da varsa, yavrular da hesaba katılır. Mesela 30 koyunu ve 10 kuzusu olan zekât verir. Kuzu olarak zekât verilmez. Koyundan verilir. 20 inek ile 5 buzağı ve 5 danası olan zekât verir. 30 sığır için bir adet, bir yaşını aşmış erkek veya dişi buzağı verilir. 39’a kadar hep böyledir. 40’tan 59’a kadar sığırı olan, bir adet iki yaşını bitirmiş, erkek veya dişi dana verir.
Bir kimse, zekâtını yanlış hesap edip, bir altın zekât vermesi gerekirken iki altın hesap etse, fakire verdikten sonra tekrar hesap etse, bir altın vereceğini anlasa, ikinci yıl vereceği zekâta bu bir altını mahsup eder. (Nimet-i İslam)

Esnaf ve Tüccarın Zekatı Hakkında Soru Ve Cevaplar:

SORU: Bizim tezgahımız, ham maddemiz ve işlenmiş eşyamız var. Demirbaş eşyalar var. Bunların hepsinin zekatı verilir mi?
CEVAP: Tezgah, ticaret için olmadığı, yani satılık olmadığı, eşya imal edildiği için zekatı verilmez. İsterse değeri milyarları bulsun. Ne kadar kıymetli olursa olsun, demirbaş eşyanın da zekatı verilmez. Sanat sahiplerinin, imalatçıların ham maddelerinin veya işlenmiş eşyalarının zekatı verilir.
Koltuk satan bir tüccar, mevcut koltuklarının zekatını verir. Sattığı koltuklarından iki takımını kullanmak üzere evine alsa, zekatını vermez.
Zeytinyağı satan bir tüccar, senede iki teneke zeytinyağı yese, bu iki teneke yağın zekatını vermez. Ticaret için olan diğer bütün gıdalardan bir senelik ev ihtiyacı için ayrılmış olanların da zekatı verilmez. Yani nisaba dahil edilmez.

SORU:
Her eczanede sık sık mal değişir. Bu malların zekatı nasıl hesaplanır?
CEVAP : Malın değişmesinin önemi yok. Bakkal, manav öyle değil mi? Mal önemli. Kaç liralık mal varsa onun zekatı verilir.

SORU 1: Kuyumcu, dükkanındaki 14, 18, 22 ayar altınlardan hangisine göre zekat verecektir?
CEVAP: Yüksek ayardan vermek evladır.

SORU 2: Altınlara işçilik de hesaba katılacak mı?
CEVAP: Hurda ve işlenmiş altınlar tartılır, bunun kırkta biri zekat olarak verilir. Zekat altın olarak verildiği için işlenmiş olması veya olmaması fark etmez.

SORU 3: Altın, alış fiyatından mı, satış fiyatından mı hesap edilecektir?
CEVAP: Eldeki altının kırkta biri zekat olarak verildiği için, alış veya satış fiyatını hesaba katmak gerekmez.

SORU: Zekat için bir malın üzerinden bir yıl geçmesi lazım deniyor. Ben manavım. Kimi bir gün, kimi de bir hafta kalmıyor. Bu malların zekatını vermeyecek miyim?
CEVAP: Malın değil, zenginliğinizin üzerinden bir yıl geçince, elinizdeki malların zekatını vermeniz farz olur. Mesela 3 Recebde, nisap miktarı malınız olsa, elinizdeki mallar değişip öteki Recebin üçünde yine elinizde nisap miktarında mal varsa, bu malların zekatını vermek farz olur. İsterse bu mallar elinize yeni girmiş olsun, fark etmez.

SORU: İpekböceği, balık ve tavuk yetiştiren, zekatını nasıl verir?
CEVAP: Kıymetini nisaba dahil eder.

SORU: Ortağın biri, zekat vermezse, diğerlerine de günah olur mu?
CEVAP: Günah olmaz. Herkes kendi hissesinden mesuldür. Fakat zekat vermeyen kimse ile ortak olmak doğru değildir. Allah’ın emrini yapmayan ve fakirin hakkı olan zekatı vermeyen kimse, başka günah da işleyebilir. Ortağına hıyânet de edebilir. Allah korkusu olmayan ne yapmaz ki?

SORU: Gölde yetiştirilen balıkların zekatı olur mu?
CEVAP : Satınca, bu para diğer zekata tâbi mallarla beraber nisaba ulaşırsa zekatı verilir.

SORU: Eti ve yumurtası için tavuk ticareti yapan zekatı nasıl verir?
CEVAP: Sene sonundaki malı, nisabı bulursa zekatı verilir.

SORU:
Birkaç ineğim var. Çok süt satıyorum. Zekatı nasıl verilir?
CEVAP: Sene sonunda parası nisaba dahil edilir.

SORU:
Cıvata gibi binlerce malı, zekatta tek tek mi saymak lazımdır?
CEVAP Satın alınırken nasıl hesap edilmişse, öyle yapılır.

SORU: Halı ticareti yapan zekat olarak başka mal verebilir mi?
CEVAP Veremez.

SORU:
Halı imal eden, mayi sabunun, ipliğin de zekatını verir mi?
CEVAP Tüccar, sanatkâr, mevcut malın fiyatını, mal oluş fiyatından hesaplar. Sabun, iplik dahildir.

SORU:
Gömlek diken terzi, zekatı gömlek olarak verebilir mi?
CEVAP Evet.

SORU: Zekatta, basmaların birkaçını ölçüp top halinde tayin caiz mi?
CEVAP Zannı galip ile caiz.

SORU:
Hayvan zekatı verilirken, borçlar düşülür mü?
CEVAP Evet.

SORU: Bir tüccar, verdiği vergiyi veya çaldırdığı malı yahut alamadığı malını zekat olarak sayabilir mi?
CEVAP  Sayamaz.

SORU: Vergi zekat yerine geçer mi?
CEVAP Geçmez.

SORU: Miktarı ve ödeme tarihleri belli olan vergi borçları da, zekat bakımından diğer borçlar gibi mi?
CEVAP Evet.

SORU: Alacak senetlerini zekat olarak vermek caiz mi?
CEVAP Alacak deyndir. Nisaba katılırsa da, ayn zekatı deynden verilmez.
[Ayn = Kendinde bulunan mal (veya hazır, mevcut olan mal)
Deyn
=Kendinde bulunmayan mal (veya hazır olmayan mal)]

SORU: Elden ele dolaşan hisse senedi, nisaba dahil edilir mi?
CEVAP Evet.

SORU:
Zekatı hesaplarken, hisse senetlerimin değerini nasıl hesap edeceğim?
CEVAP O günkü piyasa değeri ne ise ondan hesap edilir.

SORU:
Kamyon çekmek için önceden yatırılan paramın zekatı var mı?
CEVAP Yatırılan, alıcının mülkünden çıkar. Artık satıcınındır.

SORU: Altı tane sütünü sattığım ineğim var. Bunların zekatı nasıl verilir?
CEVAP 30 tane olmadıkça ineklerin zekatları verilmez. Gelirlerinden elinizde ne kalmışsa ve öteki paralarınızla nisabı buluyorsa o zaman gelirlerinin zekatları verilir.

SORU: Zekat, ticareti yapılan maldan veya değeri altın olarak mı verilir?
CEVAP Evet.

SORU:Zekat, kârdan mı verilir?
CEVAP Zekat kârdan değil, ticaret malının veya paranın tamamından verilir.

SORU:Ticaret için inşaatım var. Sermayeyi inşaata yatırsam, yıl sonunda elde para kalmazsa, inşaatın zekatı verilir mi?
CEVAP İnşaata yatırılan paranın zekatı hemen verilmez. Bir yıl sonra mevcut malın piyasaya göre değerinin zekatı hesap edilir. Malı satınca eline geçen paradan zekat verilir.

SORU:
Müteahhidim. Yapacağım evi, peşin üç yüz milyona sattım. O evi, iki yüze yapabilirim. Üç yüzden, iki yüzü çıkarınca, kalan 100 milyonun mu zekatı verilir?
CEVAP Evet.

SORU: Temele harcanan zekat hesabına katılır mı?
CEVAP Evet.

SORU:
Arsa karşılığı inşaatım yarım halde. Zekatı nasıl verilir?
CEVAP Mevcudun zekatı verilir. Satılacak olan yarım inşaat ticaret malıdır. Arsa karşılığı verilecek daireler borç olarak kabul edilir. Zekatı verilmez. Satılık dairelerin zekatı verilir.

SORU: İnşaat halindeki satılık binaların zekatı nasıl verilir?
CEVAP Satın alınan bütün malzemenin parası, ticaret malı gibi nisaba katılır. (Binanın yapılan kısmının tahmini fiyatı değil) Veya binaların satıldıktan sonra geçmiş senelerinkini de beraber verir. (Yani inşaata başladığı ve devam ettiği senelerin.)

Terzinin zekâtı
SORU:
Terzilik yapan kimse, diktiği gömleğin veya pantolonun ücretini fakirden almayıp, vereceği zekâta dâhil edebilir mi?
CEVAP Evet, zekâta dâhil edebilir. Altın olarak vermesi daha iyidir.

Kalaycının zekâtı
SORU:
Kalaycılık yapan kimse, kalayladığı kapların ücretini fakirden almayıp zekâtına sayabilir mi?
CEVAP Evet, sayabilir.

Diş doktorunun zekâtı
SORU:
Diş doktoru, yaptığı dişlerin ücretini fakirden almayıp, zekâtına mahsup edebilir mi?
CEVAP Evet, mahsup edebilir.

 Din ilmi talebesi
Soru:
Din ilmi öğrenen öğrenciye, zengin de olsa zekât verilir deniyor. Ben her gün dini kitap okuyup, dinimi öğrenmeye çalışıyorum. Zengin de olsam, zekât alabilir miyim?
CEVAP Dinini öğrenmek, her Müslümanın vazifesidir. Din ilmi tahsil eden öğrenci farklıdır.
Kocaya zekât
Soru:
Şâfiî’de kadın, fakir olan kocasına zekât verebilir mi?
CEVAP Evet, verebilir. (Mizan-ül-kübra) Hanefî’de ise ihtilaflıdır, esah olan kavle göre, kadın kocasına zekât veremez.

Müellefe-i Kulûb :

Soru: Kur’an-ı kerimde, müellefe-i kulüb denilen kimselere zekât verileceği bildirilirken niye bunlara zekât verilmiyor?
CEVAP Kalblerine iman yerleştirilmesi veya kötülükleri önlenmek istenilen bazı kâfirler ve yeni iman etmiş olan bazı zayıf Müslümanlara müellefe-i kulüb denirdi. Resulullah efendimiz, bunların üçüne de zekât verirdi; fakat hazret-i Ebu Bekr zamanında, Beyt-ül-mal emini olan Hazret-i Ömer, bir hadis-i şerif okuyarak, (Müellefe-i kulüb olanlara zekât verilmesini Resulullah nesh etmiştir) dedi.

Halife ve Eshab-ı kiramın hepsi bunu kabul ederek, nesh edilmiş olduğunda ve artık bunlara zekât verilmemesi hususunda icma hâsıl oldu. Nesh, Resulullah hayattayken olur. İcma ise, vefatından sonra olur. Bu inceliği anlamayanlar, bunu Hazret-i Ömer’in nesh ettiğini sanıyorlar. Eshab-ı kirama ve fıkıh âlimlerine dil uzatıyorlar. Bedayı ve diğer kitaplarda bildirildiği gibi, İslamiyet’e yardım için, düşmanın zararını önlemek için, onlara mal, para her zaman ödenir; fakat bu Beyt-ül-malın zekât bölümünden değil, başka bölümünden ödenir. Görülüyor ki, müellefe-i kulüb denilen kimselere ödeme yapılması yasak edilmemiş, onlara zekât verilmesi yasak edilmiştir. (F. Bilgiler)

Bakılan Kişiye Zekât
Soru:
Kocası ölmüş ve kimsesiz kalmış fakir kayınvalideme evimde bakıyorum. Zekâtımı ona verebilir miyim?
CEVAP Evet, vermek iyi olur.

Zekat Kimlere Verilmez:

1- Usûle ve Fürûa Yani ; anne, baba, dede, nine  ve Fürua; kızına, oğluna ve  torunlarına veremez. Hanımına da veremez.

2- Nisaba malik bir kimseyede veremez.  Kime zengin denir?
Kurban nisabına malik olana, dinen zengin denir. Bu nisaba malik olanın, zekât alması haram olur. Kurban nisabına malik olmayana ise, dinen fakir denir. Bu kimse zekât alabilir. İhtiyacı olan eşyadan ve borçlarından fazla olarak, zekât nisabı kadar [96 gram altın veya o değerde] malı veya parası bulunan Müslüman, kurban nisabına malik demektir.

3- Zengin bir adamın küçük çocuğuna veremez. Zengin bir adamın baliğ olmuş fakir evladına veya o zenginin,  fakir ana ve babasına verebilir.

4- Müslüman olmayanlara verilmez.

5- Zekatı vermeye en yakınlardan başlamak daha faziletlidir. Zekatı bulunduğu memlekete vermek gerekir. Başka memleketlere göndermek mekruhtur.

6- Verilen bir zekat, fakir tarafından alınmadıkça kabul değildir.

7- İmam-ı Azam hazretlerine göre,  zekat verilen kimsenin ehil olup olmadığı araştırılmadan verilirse,  eğer o zekat ehline verilmemişse,  o kimse zekatını  yeniden verilmelidir.

KAĞIT PARA İLE ZEKAT VERİLMEYECEĞİNE DAİR VERİLEN FETVA:

Zekât olarak verilecek mallar yerine, bunların kıymetlerini de vermek caizdir. Kıymet denilince, altın ve gümüş anlaşılır. Başka mal [çek, senet veya paralar] anlaşılmaz; çünkü eşyanın kıymeti altın ve gümüşle anlaşılır. (Keşfi rümuz-i gurer)
(Saadet-i Ebediye İlmihali)

 KAĞIT PARA İLE ZEKAT VERMENİN CAİZ OLDUĞUNA DAİR VERİLEN FETVA:

Hanefî Mezhebi’ne göre zekât, malın cinsinden verilebileceği gibi bedeli de verilebildiğinden, kağıt para, altının zekâtı yerine geçer. Fakat Şafiî Mezhebi’ne göre altın, gümüş yerine veya gümüş altın yerine verilmediği gibi, kağıt para da altın veya gümüşün yerine verilmez. Şafiî olan kimseler buna çok dikkat etmelidirler. (Günümüz Meselelerine Fetvalar, Halil Günenç)
Kaime ve evrak-ı nakdiye denilen kâğıt paralar, istenilen zamanda bankaların nakde çevirdiği ve bedellerinin alınabildiği banknotlar nakid para hükmündedir. Çünkü bunların altın ve gümüş gibi piyasada kullanılması âdet haline gelmiştir. Bunların karşılıkları gerçekten veya hükmen mevcut bulunmaktadır. Bunlar hazır bir mal demektir ve bütün insanların servetini teşkil etmektedir. Bunlardan yeterince elde bulunduranlar fakir değil, zengin sayılmaktadır. Bunlar sadece bir alacak senedi yerinde değildir. Bunlardan hemen faydalanmak mümkündür. Bunlar birer geçerli para ve değişim vasıtası olarak kabul edilmiştir. Bunlar diğer paralar gibi istenilen zamanda harcanır ve değiştirilerek karşılığında yarar sağlanır.
Onun için bunlar, geçerli para ve ticaret malları hükmünde olup kendi başlarına veya diğer altın ve gümüş paralarla veya ticaret malları ile beraber nisab miktarında olunca en az iki yüz dirhem kıymetine denk bulununca, sene sonunda altın veya gümüş ile olan kıymetlerinin kırkta biri nisbetinde zekâta bağlı olurlar. Bu zekât kendi cinslerinden de verilebilir.
Örnek: Kırk liranın zekâtı için bir lira zekât verilmesi caizdir. Aynı şekilde, karışım halinde olup altın ve gümüşü az bulunan madenî paralarla sırf bakırdan, nikelden veya deriden yapılarak geçerli durumda olan paralar hakkında da hüküm böyledir.
Bankalara yatırılan ve belli müddetlerde alınabilen ve karşılığında senedleri bulunup başkalarına devredilebilen asıl paralar da, ikrarla, senedle sabit borç paralar hükmündedir. Onun için bunlar da nisab miktarında bulunup üzerlerinden her sene geçtikçe zekâta bağlı olurlar.

(İslam İlmihali, Ömer Nasuhi Bilmen)

ZEKAT ALACAĞA SAYILABİLİR Mİ?
Fakir bir kimsede alacağı olan zengin, fakire; “Alacağımı sana zekat olarak veriyorum” derse temlik dar ve formel (şekli) anlamda anlayan fakihlere göre zekat verilmiş sayılmaz. Çünkü zengin zekatını fakirin eline teslim etmedikçe temlik gerçekleşmez.
Ancak temliki geniş manada ele alınırsa, bu da bir çeşit temliktir ki zekat yerine geçer. Bunun için de borçlu, borcunu alacaklıya ödeyip sonra tekrar zekat olarak ondan alması şeklinde bir şekli ve dolaylı işleme gerek yoktur. (İman ve İbadetler İlmihali 1. cilt 438 shf.)


Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

36 soru “Zekat Nedir?

  1. Selamün aleyküm, eski eşe zekat verilir mi(yani boşanma gerçekleşmiş,iddet süresi de bitmiş)

  2. Yurtdışı görevdeyim. Türkiye’de kirada iki evim var. Kira gelirleri maaşımla beraber, harcamaların da yapıldığı, ay ay azalıp çoğalan aynı hesapta birikiyor ve sene sonu biriken nakit üzerinden 1/40 ödüyordum. Bir yerde, kira gelirleri için, net 1/10, brüt 1/20 fetvasını gördüm.
    1). Evlerden gelen gelirleri ayrıca hesaplayıp brüt 1/20 versem mükerrer ödemiş olmaz mıyım? Hesabı nasıl yapacağım? Hesapta biriken para sadece kiradan gelen gelirler olmadığı için oranı nasıl kuracağım? Harcanan para hangi kalemden düşmüş olacak?
    2). Kira geliri dahil tüm paramı harcasam yine de kira gelirini hiç harcamamış gibi hesaplayıp zekat vermem mi gerekiyor?
    3). Yurtdışında kirada oturuyorum. Burada kiraya verdiğim parayı, Türkiye’deki kira gelirlerinden mahsup edebilir miyim?
    4). Ev kirada ama borcu hâlâ bitmedi. Yine de kiradan elde edilen gelir zekata tabi mi? Gelen kiradan çok daha fazlasını finans kurumuna yatırıyorum.
    5). Biriken parayı -ilerde çocuklar kira gelirleri ile rahat eder amacıyla- sürekli yeni ev almak amacıyla kullansam zekat verecek hiç nakdim olmayacak, ev kendi borcunu ödeyene kadar sürekli vereceğim. Evin bedeli yüksek, kira gelirleri az. Böylelikle çok daha az zekat vermiş oluyorum. Böyle yaparsam Allah’ı -hâşâ- kandırmış durumuna düşmez miyim?
    6). Nakdin yılı dolmadan pahalı lüks otomobil alsam, otomobil asli ihtiyaç diye yan gelip yatacak mıyım yoksa bana 20.000 liralık otomobil de yeterdi. Bu otomobil 100.000 lira deyip, farkı olan 80.000 liranın zekatını vermeli miyim?
    7). Çocuklarım daha küçük. Üniversiteye gittikleri zaman masraflarını karşılasınlar diye onlar adına aylık altın alıp bir köşeye koysam, hesaplarında biriken altın nisap miktarını kat kat geçiyor. Çocuklar âkil baliğ oluncaya kadar zekat düşmüyor diye bu şekilde bütün paramı onların hesabına yatırsam, en az 10 yıl zekattan mal mı kaçırmış olurum? Allah’a emanet olunuz.

    • Bütün gelirler ve giderler (yatırımlar) hariç iki ayrı havuzda toplanır.

      Kira gideri, ailenin yiyecek, içecek, giyim, eğitim sağlık ve yakacak masrafları ve zaruri borçlar birlikte toplanır gider hanesine yazılırr.
      Toplam bir yıllık maaş, kira geliri ve sair alacaklar da bir yerde toplanır gelir hanesine yazılır.
      Gelirden gideri çıkarıldıktan sonra kalan para, altın ve gümüşün değeri 81 gram altının değerini geçiyorsa o kimseye zekat düşer ki buna fıkıhta nisap miktarı denilir.
      Nisab miktarını aşan gelirin yüzde iki buçuğu her yıl bir kereye mahsus zekat olarak verilir.
      Ayrıca çocuklara veya eşe ayrı birer hesap açarılırsa onlarda nisabı bulduğunda onlara da ayrı ayrı zekat düşer.
      NOT: Nisaptan yatırım için yapılan borçlar masraf olarak düşülemez.

  3. Zekatımı kardesime verebilir miyim .kardesimin ev kredisi borcu var ve arabası var.fakat nisap miktari parasi yok..ya da onun 20 yasindaki universite de okuyan kizina verebilir miyim?
    Ikinci sorum kirada 2 evim var.ayricacnisap miktari param da var.1 yil biyunca aldigim kiralardan zekat verecek miyim.fakat aldigim kira bedellerini yil icibde harcamalarima kullaniyorum.artan para olursa biriktiriyorum.biriken paradan mi yoksa kira toplanindan mi zekat verecegim..

    • Zekatınızı kardeşinize veya yeğeninize verebilirsiniz.
      Bir yıl içinde zaruri harcamalarının dışında kalan paran, altınların vs. toplamı nisap miktarını buluyorsa % 2.5’unu zekat olarak verirsiniz.
      Yatırım için borçlananlar borçlu sayılmaz. Zaruretten dolayı(ev almak için borçlanmak, ev kirası öedemek için borçlanmak, yiyecek içecek için borçlanmak, yakıt veya giyecek için veya okul masrafı için borçlanmak zarurettir) borçlanıp borcu olanlar toplam birikinti paralarından borçlarını düştükten sonra kalandan zekat verirler.

  4. işten çıktım Gelirim yok ailemle yaşıyorum yatırım için altın yaptım her sene hesaplayarak veriyorum.altının zekatını senesi dolduğunda vermek gerekiyorsa üzerine eklenen altının da yine senesi dolması gerekirmi?küpe ve bileklik de zekat hesaplamasın girermi

  5. Merhaba iki küçük oğlum var geleceğimiz için ikinci evi aldığımda bu ikinci ev için zekat vermek gerekir mi?

  6. Kentsel dönüşüm ile evimizi kendimiz yaptırıyoruz. yıkım ve yapım aşaması yaklaşık 1 ay sonra başlayacak olan eve ödeyeceğim paranın şuan üzerinden 1 yıl geçmiş olmasından dolayı zekatı verilir mi?

  7. Selamunaleyküm ticari taksim var zekat vermem gerekir mi geçim kaynağı oldugu için zekat düşer mi günlük para kazancı var getirisi oldugu gibi götürüsüde var şimdiden tesekkürler

    • Aleykümselam. Sanatkarların alet ve edevatlarına, zekat olmayacağı gibi, sizin de taksinize zekat düşmez. Ancak taksi alım satımı yapmanız halinde zekat düşerdi. Şu durumda bir yıllık kazancınızın geliri zaruri ihtiyaçlar dışında 81 gr altın değerinde oluyorsa, onunda üzerinden bir yıl geçtikten sonra % 2.5 hesap edip zekat olarak vereceksiniz.

  8. selamun aleyküm. 5 ay önce işten çıkartıldım. tazminat olarak 20000 tl para aldım. 5 aydır yana yana iş arıyorum ama halen bulmuş değilim. bakmakla yükümlü olduğum ev hanımı eşim ve birde çocuğum var. elimde 10000 tl kadar bir para kaldı. şayet 5 ay daha iş bulamazsam bu parada sıfırlanıcak. eşimin abisi zekatını bize vermek istiyor. başka bir gelirim yok. birinci sorum şu an için elimde olan ve hızla azalan 10000 tl için bana bir zekat düşüyormu . ikinci olarak eşimin abisinin zekatını bana vermesi caiz midir ? cevaplarsanız sevinirim.

    • Aleykümselam İlhan Bora. Sizin on bin liranıza zekat düşmez. Eşinizin abisi size zekatını verebilir..

  9. selamun aleykum. birkaç soru sormak istiyorum.

    1-şu anda elimde nakit 9000 tl param var. bu parayı geçen seneden beri biriktiriyorum. yani 1 yıl öncesinde elimdeki nakit miktarı 5000 tl civarıydı. zekat hesaplarken 5000 tl yi mi dikkate alacağım, yoksa 9000 tl yi mi?

    2- hanımın yaklaşık 100 gram altını var (bilezik, yüzük, küpe vs.) ziynet eşyasının zekatı olur mu? olursa paraya çevrilirken kuyumcunun altını alış mı yoksa satış fiyatı üzerinden mi hesap edeceğiz?

    3- evim arabam yok. eminevime ev almak için başvurdum. ev çekiliş sonucu çıkacak henüz çıkmadı. aylık taksit ödüyorum. evin toplam borcu düşünüldüğünde zekat verip vermeme konusunda tereddüte düştüm.

    cevaplarsanız sevinirim.

    • Aleykümselam.
      1- Nisap miktarını bulan paranın üzerinden 1 yıl geçmesi lazım. O miktarı bulan kısmın zekatını vereceksiniz. 5000 TL, 81 gr altının değerini buluyorsa zekatını verirsiniz. Bulmuyorsa bulduğunda üzerinden bir yıl geçmesi lazım.
      2- 100 gr altının % 2.5’unu zekat olarak vereceksiniz. Kuyumcuya satış fiyatından hesaplarsın.
      3- Yatırım amaçlı yapılan borçlanmalar nisaptan düşülmez. Oturmak için ise, borcu düşersin. Ama altınların zekatı her ne olursa olsun verilmeli.

  10. Yatırım için aldığım arsalar var.yani degerlenince yada başka bir durum söz konusu olursa satarim diye alınmış arsalar dir.Halihazirda zekat mükellefiyim arsanın iki tanesini satılığa çıkardım
    Tüm arsaların zekatini mi verecegim ?
    Bir tanesi satılır sa sadece onun zekatini mi
    verecegim?
    Yoksa satılığa çıkarmış olduğum 2 adet arsanın mi zekatini vereceğim (satış gerçekleşmemiş olsa bile)

    • Yatırım için alınan arsalar zekata dahildir. Tümünün yüzde iki buçuğunu hesap edip vereceksiniz. Satış olsun olmasın hepsi üzerinden zekat vereceksiniz. Ancak her birinin üzerinden bir yıl geçmiş olmalı.

  11. Selamın aleyküm inşaat işi ile uğraşıyorum makinalarım var yani (kepçe) kamyonlarım var bunların her birinin fiyatını araştırıp hesapmı yapcaz satma niyetim yok (eskidiği zaman hariç) bu araçlara zekat vercemmi ayrı ayrı ? bir sorumda şu olacak kendi binek aracım 2 adet var eşimin 1 adet yani ewimde 3adet arabam var ama satmak için değil bu biraz israfamı giriyo zekat verilcekmi bu araçlara arsa ve evler hakkında cevaplarınızı okudum bu sorularıma cevap bulumadım sayfanızda .birde kafama takılan soru normalde oturduğumuz ewe zekat düşmez demişsiniz ev normalinden biraz lüks olsa bilemi ozaman sadece israf olarakmı değerlendirmemiz gerikir ,şuda olabilirdi daha hesaplı bir ev yaptırabilinirdi veya binek araç 1 adet yetebilirdi nasıl olsa zekat düşmüyo diye 10 adet binek araç alınabilirmi veya kendine ait 3 veya 4 ev zevk için bulundurabilinirmi zekat vermeden cevabınızı bekliyorum allah razı olsun

    • Aleykümselam.
      O araçlar çalışma aletlerin olduğu için onlara zekat olmaz. Ancak sorumlu olduğun aile fertlerinin yiyiecek içecek giysi ve yakıt ve eğitim masrafları dışında bir yılda 81 gram ağılığını geçecek kadar para veya altının veya yatırımın olursa onun % 2.5’unu zekat olarak verirsiniz.
      Arabaların üçü de ihtiyaca binaen binmek içinse onlara da zekat olmaz.
      Ev ne kadar büyük ve lüks olursa olsun oturmak için ise ona da zekat olmaz.
      Zekat vermemek için ihtiyaçtan fazla araba veya ev alırsanız onalar zekata dahil olur. Ama şirketiniz varsa şirkete haliyle bir çok araba lazım olur ki onlara zekat düşmez şirketin gelirinden zekat verilir. Arsa ve ev de böyledir. İhtiyaçtan fazla ev, arsa veya araç alınırsa bunlar yatırıma girer ki onlara da zekat verilir.

  12. Merhaba, sadaka vermek istiyorum. Güvenilir bir islami yardım kuruluşu onerir misniz? İnsan bilemıyor, denizfeneri olayı malum. Sadakamızın nereye gittiğini bilmekle yukumluyuz.Bu devirde kimin gerçekten ihtiyac sahıbı oldugunu bilmek ve ulaşabilmek de sıkıntı. Zaten bir mahallede 10 tane olup 11. oarak ısraf niteliğinde yapılan camii inşaatlarına kuran kurslarına da vermek istemıyorum.

    • Merhaba Özgen Hanım. Doğrusu parasal işler çok veballi olduğu için o tür sorumluluğu zinhar yüklenmek istemem. Ancak size tavsiyem şudur ki, asgari ücretle çalışıp da üniversitede çocuk okutan aileleri tespit edip onlara yardım ederseniz daha makbule geçer sanırım.

  13. “2- Alacaklar nisap hesabına katılır. Alacaklar tahsil edildikten sonra zekâtları verilir. Daha almadan da verilebilir. Borçlar, mevcut para veya maldan çıkarılır. Geri kalanın zekâtı verilir. On yıl sonra alınacak para, zekât nisabına dahil edilir. On yıl sonra ödenecek borç zekâttan düşülür.”

    zekat her yıl hesaplandığı için 1 yıllık borcun düşülmesi gerektiğini söylüyor diyanet..
    Elimizdeki kaynaklara göre borçlar için bir zaman sınırlaması yoktur. Tercih sizindir.

    • Nisab miktarına malik kimse: O mala tam sahib olmalıdır. İstediğinde onu kullanabilmelidir.
      Alacaklar nisap hesabına katılır. Alacaklar tahsil edildikten sonra zekâtları verilir. Daha almadan da verilebilir. Borçlar, mevcut para veya maldan çıkarılır. Geri kalanın zekâtı verilir. On yıl sonra alınacak para, zekât nisabına dahil edilir. On yıl sonra ödenecek borç zekâttan düşülür.”
      Diyanet bir yıllık borcun düşülmesini söylüyor ama on yıllık alacağı da nisaba dahil etmeyi de ihmal etmiyor.
      Bizdeki fıkhi kaynaklarda; “Borçlar, mevcut para veya maldan çıkarılır. Geri kalanın zekâtı verilir.” denilmektedir. Herhangi bir zaman sınırlaması yoktur. Tabi tercih size aittir. Arzu ederseniz diyanetin fetvasına göre amel edebilirsiniz?

  14. 500 gr altın var zekatı 12.5gr oluyor. lakin ben bu altını para olarak verecek olsam altın alış fiyatından mı satış fiyatından mı vermem gerekiyor. örnek:12.5 gr altın sarrafın alış fiyatı 1000 tl, satış fiyatı 1050 tl.

    • Sayın Hasan Taha’nın; ” 500 gr altın var zekatı 12.5gr oluyor. Lakin ben bu altını para olarak verecek olsam altın alış fiyatından mı satış fiyatından mı vermem gerekiyor?” sorusunun cevabı:

      KAĞIT PARA İLE ZEKAT VERİLMEYECEĞİNE DAİR VERİLEN FETVA:
      Zekât olarak verilecek mallar yerine, bunların kıymetlerini de vermek caizdir. Kıymet denilince, altın ve gümüş anlaşılır. Başka mal [çek, senet veya paralar] anlaşılmaz; çünkü eşyanın kıymeti altın ve gümüşle anlaşılır. (Keşfi rümuz-i gurer)
      (Saadet-i Ebediye Tam İlmihal)

      KAĞIT PARA İLE ZEKAT VERMENİN CAİZ OLDUĞUNA DAİR VERİLEN FETVA:
      Hanefî Mezhebi’ne göre zekât, malın cinsinden verilebileceği gibi bedeli de verilebildiğinden, kağıt para, altının zekâtı yerine geçer. Fakat Şafiî Mezhebi’ne göre altın, gümüş yerine veya gümüş altın yerine verilmediği gibi, kağıt para da altın veya gümüşün yerine verilmez. Şafiî olan kimseler buna çok dikkat etmelidirler. (Günümüz Meselelerine Fetvalar, Halil Günenç)
      (Büyük İslam İlmihali (Ö.N.Bilmen))

      Sayın Hasan Bey, zekatın ödenmesi altın veya TL ile olabileceğine dair yukarıda iki fetva vardır. Birinciyi tercih ederseniz, 12.5 gr altın ermen gereklidir. İkinci fetvaya göre zekat verirsen, 12.5 gr altının karşılığı olan para vermeniz icab eder. Zekatı Tl olarak öderseniz, altını kuyumcudan alacağınız fiyat üzerinden vermeniz gerekir.
      Tercih sizindir. Allah kabul etsin. Vesselam.

    • Sayın Halit Arık’ın, nisaba ulaşmış altından yüzde iki buçuğu zekat olarak verilir. Örnek; 100 gr altından 2.5 gram ağırlığında, altın veya Tl olarak zekat verilir.

      Konu ile ilgili İki Ayrı Fetva:

      KAĞIT PARA İLE ZEKAT VERİLMEYECEĞİNE DAİR VERİLEN FETVA:
      Zekât olarak verilecek mallar yerine, bunların kıymetlerini de vermek caizdir. Kıymet denilince, altın ve gümüş anlaşılır. Başka mal [çek, senet veya paralar] anlaşılmaz; çünkü eşyanın kıymeti altın ve gümüşle anlaşılır. (Keşfi rümuz-i gurer)
      (Saadet-i Ebediye Tam İlmihal)

      KAĞIT PARA İLE ZEKAT VERMENİN CAİZ OLDUĞUNA DAİR VERİLEN FETVA:
      Hanefî Mezhebi’ne göre zekât, malın cinsinden verilebileceği gibi bedeli de verilebildiğinden, kağıt para, altının zekâtı yerine geçer. Fakat Şafiî Mezhebi’ne göre altın, gümüş yerine veya gümüş altın yerine verilmediği gibi, kağıt para da altın veya gümüşün yerine verilmez. Şafiî olan kimseler buna çok dikkat etmelidirler. (Günümüz Meselelerine Fetvalar, Halil Günenç)
      (Büyük İslam İlmihali (Ö.N.Bilmen))

      Sayın Hasan Bey, zekatın ödenmesi altın veya TL ile olabileceğine dair yukarıda iki fetva vardır. Tercih sizindir. Allah kabul etsin. Vesselam.

  15. selamun aleyküm ikinci dairemi yeni sattım.parasını bu sene vereceğim zekatın nisabınamı katacam yoksa seneye bir yıl geçincemi ödenecek ödeyeceğim.

    • Aleyküm selam sayın Osman Bey. Önceki verceğiniz zekatın senesi tamam olmuşsa, sattığınız dairenin parasını buna dahil etmemelisiniz. Bu paranızın zekatını önümüzdeki zekat yılı süresi sonunda diğer paralarınızla birlikte nisabı bulursa, ona göre zekatınızın miktarını belirlersiniz.